Jan Jaworowski

Urodzony w 1920 r. Syn dyrektora Państwowego Liceum w Łomży. Po uzyskaniu matury w 1938 r. został przyjęty na Wydział Lekarski Uniwersytetu im. Stefana Batorego w Wilnie. W latach 1938-1939 odbył kurs podchorążych rezerwy piechoty przy 71. pułku piechoty w Zambrowie. W kampanii wrześniowej walczył w 33. p p. 18. dywizji piechoty.
Od 1941 r. student Wydziału Lekarskiego tajnego Uniwersytetu Ziem Zachodnich w Warszawie. W konspiracji od 1941 r.,
początkowo w Narodowej Organizacji Wojskowej, a od jesieni 1943 r. w stopniu plutonowego podchorążego otrzymał przydział do plutonu Alek kompanii Rudy batalionu Zośka Armii Krajowej, jako instruktor wyszkolenia strzeleckiego. Przyjął pseudonim Maryśka.
Uczestniczył w kilku akcjach przeciw okupantowi w Tłuszczu i Urlach oraz w Bazie Leśnej Partyzanckiej w Puszczy Białej w czerwcu 1944.
W czasie powstania walczył początkowo jako zastępca dowódcy drużyny, a od 8 sierpnia jako dowódca plutonu Alek. W walkach na Starym Mieście 20 sierpnia 1944 ciężko ranny. Leżał w szpitalu przy ulicy Miodowej 23, a następnie, po ewakuacji ze Starego Miasta, w Szpitalu św. Stanisława na Woli przy ul. Młynarskiej, gdzie wkrótce zmarł na skutek odniesionych ran. Był jednym z sześciu dowódców plutonu Alek, którzy polegli w walkach powstania.
Odznaczony Krzyżem Orderu Virtuti Militari V klasy i dwukrotnie Krzyżem Walecznych, pośmiertnie mianowany porucznikiem rezerwy.
 opr. Kazimierz Łodziński,
Witold Sikorski, Józef Szamborski

By |September 25th, 2013|Sylwetki|0 Comments|

Maria Wanda Mioduszewska

            Urodziła się 21 października 1921 r. w Odessie. W roku 1939 ukończyła Państwowe Gimnazjum i Liceum im. Marii Konopnickiej we Włocławku.
             W styczniu 1940 r. została wraz z rodziną wysiedlona przez Niemców i wywieziona w okolice Włoszczowy.
            W maju 1940 r. przyjechała do Warszawy i rozpoczęła pracę w prewentorium dla dzieci, prowadzonym przez PCK w Skolimowie pod Warszawą. Kierowniczką tego prewentorium była p. Ewa Grodecka.
            Jesienią 1940 r. rozpoczęła naukę w Szkole Pielęgniarstwa Czerwonego Krzyża i kontynuowała ją do czasu otwarcia Szkoły doc. Jana Zaorskiego, do której się przeniosła. Studia medyczne w tej Szkole i jednocześnie na tajnym Uniwersytecie Warszawskim kontynuowała do wybuchu Powstania. W 1944 r. miała już zdane egzaminy i zaliczone kliniki potrzebne do uzyskania absolutorium. W latach 1943–1944 była asystentką doc. Elknera (na histologii).
            Od 1941 r. była członkiem Związku Walki Zbrojnej, do którego wstąpiła razem ze swoją przyjaciółką ze szkoły pielęgniarskiej, Barbarą Wysiadecką (z domu Matys). Razem z nią oraz z Hanką Petrykowską pozostają w zmieniających się strukturach konspiracyjnych do 1942 r., kiedy to już w ramach Armii Krajowej jej koleżanki przechodzą do kobiecych patroli minerskich, a Maria (ps. „Maryna”) do służby sanitarnej.
             W czasie Powstania, zgodnie ze swoim przydziałem, rozpoczyna służbę w szpitalu polowym przy ul. Jasnej 10.
            Piątego sierpnia rano wraz z sanitariuszką z tego szpitala, Jadwigą Słoniewską, idą na Stare Miasto, skąd miały zabrać materiały opatrunkowe, pozostawione na punkcie kontaktowym przed godziną „W”. Docierają do celu, a Maria przy okazji odwiedza swoją matkę, pozostałą w ich mieszkaniu przy ul. Piwnej 13.
             W czasie powrotu do Śródmieścia na ul. Grzybowskiej, około godziny 10.00 zostają zaskoczone atakiem samolotu niemieckiego i ostrzelane z broni pokładowej. „Maryna” dostaje postrzał [...]

By |September 25th, 2013|Sylwetki|0 Comments|

Jan Emanuel Łoziński

Jan Emanuel Łoziński, pseudonim Wolak, urodził się w Warszawie w dniu 28 kwietnia 1922 r.
We wrześniu 1939 r. był uczniem II kl. Liceum im. Adama Mickiewicza oraz od listopada 1939 r. – uczestnikiem konspiracji (organizacja tajnej drużyny harcerskiej, kolportaż prasy podziemnej).
Od września 1941 r. w konspiracji ZWZ, następnie w AK, przeszedł przeszkolenie strzeleckie i sanitarne.
Wspólnie z matką i siostrą mieszkał w Warszawie przy ul. Świętokrzyskiej 17, w lokalu, który do 1943 r. był wykorzystywany do transportu żywności i broni do getta, piwnice zaś udzielały przejściowego schronienia osobom wyprowadzanym z getta do różnych punktów miasta.
We wrześniu 1943 r. przeniesiony został do 2 kompanii 2l p.p. AK batalionu Bełt (nazwa batalionu była pseudonimem konspiracyjnym jego dowódcy, inż. Irwina Brenneisena)
Od 1 stycznia 1944 został odkomenderowany do Szkoły Podchorążych, którą ukończył w trybie przyspieszonym w czerwcu 1944 r. w stopniu kaprala.
W Powstaniu Warszawskim Wolak walczył od 1 sierpnia 1944 do dnia kapitulacji w plutonie, który organizował, budował i bronił barykady w Alejach Jerozolimskich 17 (dziś nr 23). Barykada ta przecinała ważne dla Niemców połączenie strategiczne wschód-zachód, przez które w pierwszych dniach powstania przejeżdżały za Wisłę niemieckie czołgi i kolumny wojska. W miejscu tym koncentrował się ogień nieprzyjaciela raniąc lub zabijając wielu powstańców, łączniczek i mieszkańców miasta. Mimo zaciekłych ataków Niemców, którym bardzo zależało na odzyskaniu tej ważnej dla nich drogi komunikacyjnej, mimo użycia czołgów, goliatów, ciężkiej i lekkiej broni maszynowej, barykada przetrwała do końca powstania.
Po upadku Starego Miasta przejście to umożliwiło ewakuację kilku tysięcy rannych do szpitali  zorganizowanych w rejonie ulic: Kruczej, Hożej, Wspólnej i innych.
W innych akcjach batalionu Wolak brał udział w budowie i obronie drugiej barykady, zamykającej Niemcom przejście z Muzeum Narodowego do Śródmieścia.
W dniu 27 IX [...]

By |September 25th, 2013|Sylwetki|0 Comments|

Irena Konopacka-Semadeni

Urodzona 5 V 1901 r. w w Hołuzji na Wołyniu, córka Wojciecha Antoniego Konopackiego i Konstancji z Zaleskich. W dzieciństwie Ireny rodzina straciła majątek znajdujący się w jej posiadaniu od 1736 r. Po zamieszkaniu w Konotopie ojciec podjął pracę na kolei. Córka uczyła się w szkole w Moskwie przebywając w internacie dla polskich uczennic. W 1917 zmarła matka Ireny, której po wybuchu rewolucji bolszewickiej, udało się wyjechać do Polski. Ojca – inżyniera władze nie wypuściły z ZSRR, zmarł w 1953 r.
W Warszawie Irena uczęszczała do gimnazjum H. Gepnerówny uzyskując maturę w 1920 r. Utrzymywała się z korepetycji. W 1925 r. ukończyła Państwowy Instytut Dentystyczny, po czym została asystentką prof. Meissnera (1926–1932) w Klinice Chirurgii Stomatologicznej. Od 1928 pracowała dodatkowo jako stomatolog w Banku Polskim w Warszawie. W latach 1932–1935 była lekarzem wolontariuszem w Klinice Położnictwa i Chorób Kobiecych Uniwersytetu Warszawskiego, pod dyrekcją prof. A. Czyżewicza. W 1927 poślubiła Tadeusza Semadeniego, sędziego Sądu Okręgowego w Warszawie. Miała dwóch synów.
W czasie okupacji Tadeusz Semadeni brał czynny udział w konspiracji, m.in. działał w Departamencie Sprawiedliwości Delegatury Rządu; w 1944 został wiceprezesem Rady Programowej Stronnictwa Pracy. Dr Irena Semadeni w głównej mierze utrzymywała rodzinę prowadząc prywatną praktykę dentystyczną. Równocześnie uczestniczyła w działalności konspiracyjnej AK. Przez długi czas była opiekunką cichociemnych, tzw. ciotką, w komórce podległej cioci Antosi – Michalinie Wieszeniewskiej. Opiekowała się trzynastu skoczkami, m.in. B. Piątkowskim Dżulem.
W Powstaniu Warszawskim miała przydział do szpitala ZUS na ul. Czerniakowskiej, wkrótce jednak otrzymała rozkaz objęcia szpitalika przy ul. Okrąg 4a. Mąż jej był sędzią powstańczego sądu specjalnego osądzającego kolaborantów, lecz brał też udział w walkach bat. Golski, w którym walczył ich starszy syn Allan Andrzej Alik. Obydwaj – ojciec i syn – polegli 19 sierpnia w walkach [...]

By |September 25th, 2013|Sylwetki|0 Comments|

Helena Sumińska

Urodzona 12 XI 1914 r. Córka Stanisława i Janiny z Krupińskich. Ojciec dr filozofii, geograf i zoolog, asystent prof. Tura, nauczyciel szkól średnich. W czasie okupacji w tajnym nauczaniu, aresztowany przez gestapo, wywieziony z Pawiaka do obozu na Majdanku, tam zginął. Brat, Michał, więzień Oświęcimia, Mauthausen i innych obozów, zoolog.
Helena ukończyła gimnazjum J. Kurmanowej w 1932, następnie studiowała na SGGW w latach 1932–1936. Pracowała w Instytucie Doświadczalnym w Morach i Skierniewicach.
W konspiracji od lutego 1943 r. w Narodowej Organizacji Wojskowej (NOW), miała stopień piątkowej, przeszła szkolenie sanitarne. W Powstaniu Warszawskim była sanitariuszką kompanii Grażyna bat. Harnaś AK. Wraz z Danutą Bujalską w pierwszych dniach powstania pracowały w szpitalu batalionu Gustaw zorganizowanym przez dr. Zbigniewa Tabeńskiego (Łada, 1596) w Szpitalu Dziecięcym przy ul. Kopernika 43, po czym otrzymały polecenie zorganizowania szpitala polowego przy ul. Konopczyńskiego 3/5/7. Pracowała również w czołówce sanitarnej batalionu Harnaś pod komendą Danuty Zofii Mieczkowskiej-Dziewanowskiej-Rudowskiej.
Podczas bombardowania w dniu 3 września 1944 kwatery bat. Harnaś przy ul. Mazowieckiej 2/4 bombami zapalającymi usiłowała wydobyć z płomieni ciężko rannego kwatermistrza bat. Gustaw, ppor. Mieczysława Sikorskiego, przybyłego 1 września kanałami ze Starego Miasta. Sama też ranna, nie zdołała go ocalić i razem z nim zginęła w ogniu.
Nosiła pseudonim Hela, nr ewidencyjny 3, w czasie okupacji służący za pseudonim.
Opr. Ewa Orlikowska-Krasnowolska

By |September 25th, 2013|Sylwetki|0 Comments|

Hanna Żabińska-Petrynowska

Urodziła się 23 lutego 1901 r. w Warszawie. Siostra Jana Żabińskiego, zoologa, wieloletniego dyrektora warszawskiego Ogrodu Zoologicznego.
Ukończyła szkołę P. Hewelke. Po studiach medycznych. uzyskała w 1924 dyplom lekarza na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego. Od 1935 pracowała jako rejonowa lekarka chorób dziecięcych Miejskiej Pomocy Lekarskiej w Warszawie
W 1940 mąż jej, dr Marian Petrynowski, lekarz zakładowy Państwowej Wytwórni Papierów Wartościowych (PWPW), uczestnik konspiracji, został aresztowany, po czym wywieziony do obozu w Mauthausen, gdzie po trzech miesiącach został zamordowany. Po uwięzieniu męża dr Petrynowska objęła po nim funkcję lekarza zakładowego PWPW. Była uczestniczką konspiracji w sanitariacie ZWZ/AK, w grupie PWB 17 przy Komendzie Głównej AK.
W czasie Powstania Warszawskiego w gmachu PWPW przy ul. Sanguszki 1 zorganizowała i kierowała szpitalem polowym. Mimo że była lekarzem dziecięcym, przeprowadzała poważne operacje ratujące życie rannych powstańców i cywilów. Kierowała licznym personelem sanitarnym, który w miarę nasilania się walk na Starym Mieście stopniowo się wykruszał. Ranne i poległe sanitariuszki zastępowały ochotniczki. Dr Rana – taki pseudonim przyjęła po śmierci męża dr Petrynowska – pracowała bez wytchnienia, niemal bez snu, ponad siły.
Po wycofaniu się w ostatnich dniach sierpnia powstańczych oddziałów z gmachu PWPW dr Rana pozostała ochotniczo wraz z częścią personelu i ciężko rannymi, których nie można było ewakuować.
Gdy Niemcy wtargnąwszy do podziemi, w których znajdowali się opatrywani właśnie ranni, zaczęli rzucać granaty, dr Rana wybiegła naprzód, wołając, by przestali – jest to szpital. Kolejne granaty zabiły dr Ranę, sanitariuszkę Janinę Firlejównę i rannych.
Pozostawiła dwoje dzieci – syna Jerzego i córkę Irenę, obecnie lekarkę.
Dr Rana była odznaczona w 1942 r. Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami i pośmiertnie Krzyżem Virtuti Militari V klasy.
Opr. Ewa Orlikowska-Krasnowolska

By |September 25th, 2013|Sylwetki|0 Comments|

Hanna Teresa Bińkowska ps. Joanna

Urodzona w 1922 r. w Poznaniu. Od 1937 r. w Warszawie. Przed wojną czynna w harcerstwie (3 WŻDH – Czarna Trójka), we wrześniu 1939 r. skierowana do harcerskiej placówki łączności, podporządkowanej wojskowej służbie nasłuchu telefonicznego na obszar całego kraju. Po zajęciu Warszawy kontynuowała służbę łączności w konspiracji poza Warszawą, a następnie pracowała jako pielęgniarka w Szpitalu Ujazdowskim, opiekując się żołnierzami rannymi w kampanii wrześniowej.
Po maturze na tajnych kompletach Szkoły im. J. Słowackiego w 1941 r. rozpoczęła studia na Wydziale Lekarskim Tajnego Uniwersytetu Warszawskiego, łącząc je z uczestnictwem w akcji małego sabotażu. Wiosną 1943 r. została skierowana do BIP Komendy Głównej AK jako kolporterka, pod pseudonimem Łucja. Po roku (wiosną 1944) wcielona do baonu Zośka, przyjmując pseudonim Joanna, objęła drużynę sanitarną w I. kompanii Maciek.
W czasie walk na Woli, 8 VIII 1944 r., Joanna wraz z Paulinką (Hanna Świerczewska) wyniosły z pola ostrzału ciężko rannego Zagłobę. Za ten czyn obie zostały odznaczone Krzyżem Walecznych. Na Starym Mieście 30 VIII, na ul. Długiej ciężko ranna. Po operacji w szpitalu przy ul. Długiej 21, została przeniesiona do oddziału szpitala przy ul. Miodowej 23. Jej ciężki stan nie pozwalał na przejście kanałami do Śródmieścia. W zbombardowanym i palącym się szpitalu zginęła 2 IX 1944 r.
 opr. Kazimierz Łodziński, Witold Sikorski,
Józef Szamborski

By |September 25th, 2013|Sylwetki|0 Comments|

Halina Jankowska

Urodziła się w 1890 (lub w 1892) w Berdyczowie na Podolu jako córka Janusza Ziemowita, inżyniera kolejowego, i Zofii z Piekarskich, małżonków Jankowskich.
W 1909 ukończyła pensję Jadwigi Sikorskiej w Warszawie, następnie w latach 1912–1918, studiowała medycynę w Żeńskim Instytucie Medycznym w Petersburgu. Pracowała początkowo w Winnicy na Podolu, następnie wróciła do odrodzonej Polski i od 1920 do 1923 była lekarzem-asystentem w Szpitalu Psychiatrycznym w Tworkach. Przeniosła się do Wilna i tu do 1935 r. pracowała jako starszy asystent w katedrze prof. Rafała Radziwiłłowicza i jako adiunkt w Klinice Psychiatrycznej Uniwersytetu Stefana Batorego. Od 1935 ponownie w Warszawie. Została ordynatorem Oddziału dla Kobiet w Szpitalu św. Jana Bożego. Pełniła funkcję profesora w Instytucie Pedagogiki Specjalnej. Była autorką licznych prac naukowych. Organizowała opiekę nad chorymi psychicznie.
Po wybuchu wojny w 1939 r. opiekowała się rannymi żołnierzami. Od 1940 w konspiracji ZWZ, potem AK, uczestniczyła w pracach nad organizowaniem służb sanitarnych, udzielała pomocy partyzantom. Ukrywała w swoim mieszkaniu Żydów, przechowywała broń i materiały wybuchowe, przyjęła punkt rozdziału prasy podziemnej. Uczestniczyła w tajnym nauczaniu medycyny.
W czasie Powstania Warszawskiego Szpital Jana Bożego, w którym nadal pracowała, stał się szpitalem powstańczym. Po nasileniu się walk w jego rejonie i na jego terenie, część chorych psychicznie i rannych została przeniesiona do szpitala przy ul. Długiej 7. Towarzyszyła im część personelu medycznego, jednak dr Jankowska i pielęgniarki – siostry Szarytki, dobrowolnie pozostały przy ciężko rannych i najciężej chorych psychicznie. Szpital był wielokrotnie bombardowany, atakowany i wreszcie podpalony.
Dr Jankowska, siostry zakonne, ranni i chorzy, którzy w nim pozostali, zginęli 20 sierpnia 1944 r.
Dr Jankowska została dwukrotnie odznaczona Krzyżem Walecznych przez władze Polski Podziemnej – w czasie trwania okupacji i pośmiertnie.
Opracowała Ewa Orlikowska-Krasnowolska

By |September 25th, 2013|Sylwetki|0 Comments|

Ewa Matuszewska

PATROL „MEWY”
Pod koniec lipca na jednej z odpraw powiedziano Ewie, że jej patrol sanitarny przyłączony zostanie do oddziałów liniowych. Patrol powstał niedawno i stanowił zlepek dziewcząt, które się prawie nie znały. Ewa niemal w ostatniej chwili ściągnęła mnie do Warszawy; w tym czasie ukrywałam się na wsi.
30 lipca zebrała nas wszystkie u siebie, żeby jeszcze raz przejrzeć torby sanitarne, przeprowadzić parę ćwiczeń. Dziewczęta zakładały sobie skomplikowane opatrunki, starając się jak najbardziej zmechanizować ruchy, rozgorączkowane, przejęte swą przyszłą rolą i pełne optymizmu.
Wtorek 1 sierpnia był chłodny i pochmurny. O wyznaczonej godzinie spotkałyśmy się wszystkie, aby już razem przejść do oddalonego zaledwie o parę kroków punktu sanitarnego sióstr zakonnych, gdzie zgromadzone były środki opatrunkowe. Ze sobą miałyśmy tylko torby sanitarne z ekwipunkiem niezbędnym do udzielenia pierwszej pomocy. Łącznik, który miał nas przeprowadzić do przydzielonego nam oddziału, spóźniał się.
Zajadając placki kartoflane, których pełen talerz postawiła przed nami gościnna gospodyni, rozmyślałam o tym, że punkt spotkania nie był wybrany najszczęśliwiej. Dom sąsiadował z gmachem więzienia, naprzeciwko zaś wznosiły się mury Stauferkaserne bronione ogromnym bunkrem. „Powinnyśmy już chyba wiedzieć, gdzie nas przeznaczono” — pomyślałam głośno. — „Znajdą nas” — odparła Ewa i uśmiechnęła się ukazując równe, białe zęby. Uśmiech miała jasny, ale oczy patrzyły poważnie. Ewa zdawała sobie sprawę, że coś jest nie w porządku.
Punktualnie o 17 odezwał się na Kazimierzowskiej karabin maszynowy, odpowiedziały mu głośnymi seriami wieżyczki Stauferkaserne, ożył bunkier na rogu Kazimierzowskiej. Na łącznika już nie było co czekać.
Pierwszą noc spędziłyśmy w piwnicy. Niemcy, którzy rewidowali cały dom i wyciągali ludzi ukrytych w zakamarkach mieszkań, dwukrotnie wchodzili do piwnic i dwukrotnie omijali nasze schronienie.
Nazajutrz rano Ewa zdecydowała się pójść ogródkami wzdłuż Kazimierzowskiej do Narbutta, w poszukiwaniu łączności z jakąkolwiek grupą [...]

By |September 25th, 2013|Sylwetki|0 Comments|

Edyna Barbara Słomówna-Wałejko

Urodzona 28 V 1911. Rodzice właściciele ziemscy. Maturę uzyskała w 1929 w Poznaniu. Studentka Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Poznańskiego. W 1939 wysiedlona wraz z rodziną do Generalnej Guberni. Zamieszkała w Warszawie. Wkrótce zaprzysiężona w ZWZ, a następnie AK. Szkoliła konspiracyjnie grupy dziewcząt i chłopców w Szpitalu Wolskim na Płockiej. Pracowała jako lekarz stażysta, następnie jako asystentka na oddziale radiologii u dr Marii Werkentin (zamordowanej w Oświęcimiu). Wkrótce przeniosła się do Kliniki Szpitala Dzieciątka Jezus do prof. Witolda Zawadowskiego na oddział radiologii.
Uczestniczyła jako lekarz w Powstaniu Warszawskim. Prowadziła punkt sanitarny na Ochocie w Kolonii Staszica. Tu wraz z rannymi i personelem przeżyła koszmarne dni pacyfikacji, gwałty, mordy i pożary planowo organizowane przez oddziały niemieckie i ukraińskie aż do całkowitej zagłady dzielnicy. Przejście przez Zieleniak było wielką tragedią i przeżyciem nie do opisania.
Następnie wywieziona do obozu w Pruszkowie, skąd całkowicie wyczerpana fizycznie i psychicznie, z trudem została wyprowadzona poza teren obozu przez polskie służby sanitarne. Po krótkiej przerwie zmobilizowała siły i z całą pasją zabrała się do pracy. Współorganizowała filię szpitala na Płockiej w Leśnej Podkowie w prywatnej willi na 150 łóżek. Udało jej się uratować życie wielu rannym żołnierzom AK i cywilom, których z niezwykłym wysiłkiem wydobyto z rąk oprawców niemieckich i ukraińskich.
Po wojnie kontynuowała pracę lekarza w wybranej specjalności rentgenologa, zdobyła stopnie naukowe doktora i docenta medycyny dziecięcej. Podjęła pracę w Akademii Medycznej jako kierownik Zakładu Radiologii szpitala dziecięcego przy ul. Daniłowiczowskiej oraz w lecznicy Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej.
17 stycznia 1950 r. wyszła za mąż za Jana Wałejko, syna Zofii i Konstantego, urodzonego 16 V 1909 r. w Wołkowyszkach.
Zmarła 1 VIII 1988 r.
opr. Anna Kłobukowska-Dyrlacz
(we współpracy z rodziną)

By |September 25th, 2013|Sylwetki|0 Comments|