MIAŁEM JEDNAK SPORO SZCZĘŚCIA

 Mój Boże, to już blisko 60 lat minęło od walk powstańczych w Warszawie … Miałem wówczas ledwie 20 lat. Byłem, jak wielu wówczas, ściśle związany z Armią Krajową, jednocześnie w miarę skromnych mych możliwości pracując zarobkowo, a też studiując medycynę. Pamiętam doskonale, że po wysłuchaniu w jednym z pawilonów Szpitala Ujazdowskiego wykładów profesora Franciszka Venuleta z patologii ogólnej, miałem wyznaczony przez niego termin egzaminu z tego przedmiotu w pierwszych dniach sierpnia 1944 r. Byłem chyba nieźle przygotowany, patologia ogólna wydawała mi się ciekawa i w miarę łatwa, by ją bez większych trudności „zaliczyć”, a sam profesor Venulet nie robił wrażenia człowieka surowego i nadmiernie wymagającego. Egzamin ten, oczywiście, zdałem, lecz nie u profesora Venuleta, a u profesora Juliana Walawskiego i to nie w sierpniu 1944 r., lecz po powrocie z Francji w parę lat później.
Wszystkim dobrze wiadomo, że 1 VIII 1944 r. wybuchło powstanie w Warszawie. Ja byłem jednym z jego licznych uczestników. Mój ówczesny powstaniowy szlak bojowy zdawał się nader poplątany … Więc Powązki (dosłownie kilka godzin), Wola, następnie Stawki (z przerwą dwa razy) – tam znajdowały się przerażające swoim ogromem magazyny niemieckie, zaopatrujące front wschodni, przede wszystkim żywnościowe (głównie konserwy mięsne w puszkach), również mundurowe; jakże przydało się to wszystko dla nas, Armii Krajowej i ludności cywilnej – Getto (bardzo krótko), Stare Miasto (ściśle tzw. Reduta Kanoniczek, przylegająca do Banku Polskiego, vis-ŕ-vis gmachów Teatru Wielkiego i Narodowego), wreszcie już na koniec Śródmieście, po przejściu, dosłownie na kolanach, w jedenaście godzin trwającym marszu, bardzo niskim kanałem, niestety, nie „burzowcem”. W Śródmieściu już właściwie tylko prawie odpoczywałem, co prawda, w dużym stopniu „na głodniaka” (głównie „kasza pluj”), a powodem mego wypoczynku było niezupełnie wygojone zranienie, niedawno odniesiona kontuzja „na Kanoniczkach” [...]

WSPOMNIENIA Z POWSTANIA WARSZAWSKIEGO
Mam napisać relację z czasu Powstania Warszawskiego, o tym, co widziałam, w czym uczestniczyłam, co pamiętam. Przede wszystkim jestem wdzięczna losowi, że tak właśnie mną pokierował w tym krótkim przecież, ale bardzo ważnym i niezapomnianym okresie mojego życia.
Najpierw jednak muszę opowiedzieć, kim jestem.
Nie jestem warszawianką; pochodzę z dziada-pradziada z Wielkopolski. Urodziłam się 23 VII 1918 roku w Posadowie powiat Nowy Tomyśl, województwo poznańskie, a więc w wówczas jeszcze istniejącym zaborze pruskim, pod panowaniem cesarza Wilhelma II.
Ojcem moim był Stanisław Szyper, ziemianin, uczestnik Powstania Wielkopolskiego, matką Antonina z domu Wiatrolik. Egzamin dojrzałości w gimnazjum im. Gen. Zamoyskiej w Poznaniu zdałam w maju 1936 roku. W czerwcu 1939 roku ukończyłam trzeci rok studiów na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Poznańskiego.
Potem cudowne lato, ostatnie beztroskie wakacje, choć pomruków zbliżającej się nawałnicy nie można było nie słyszeć. 1 września wybuchła wojna. Nie czas tutaj i miejsce na opisywanie tego, co przeżyliśmy w pierwszych miesiącach wojny. Najpierw przetoczyła się przez nasz dom fala uciekinierów – krewnych i znajomych znad granicy niemieckiej, dążących na wschód, byle za Wisłę. 1 września pierwsze bombardowanie stacji kolejowej i cukrowni w pobliskiej Środzie. Lekarze ze szpitala zostali powołani do wojska, na miejscu był tylko kolega student z V roku i ja. Jeszcze 3 września schronił się u nas w parku duży oddział kawalerii z Poznania. Kwaterowali przez dzień i noc. Ojciec mój nie chciał opuszczać domu, jednak pod presją rodziny ugiął się, zwłaszcza że wszystkie majątki dookoła były już opuszczone przez właścicieli. 5 września wyjechaliśmy z bliższą i dalszą rodziną w kierunku Warszawy. 14 września byliśmy pod Kutnem i stamtąd zawrócili nas Niemcy. Perypetie tej eskapady to też materiał na dłuższe opracowanie. Po powrocie rządy niemieckie w majątku, [...]

WSPOMNIENIA Z POWSTANIA

Zaprzysiężony zostałem na kapelana zgrupowania powstańczego AK Oaza V Obwodu Mokotów, przez dowódcę por. Czesława Szczubełka ps. Jaszczur, dnia 25 II 1944 r. Otrzymałem nr rej. 222, ps. Grzmot. Od tego czasu odbierałem przysięgi żołnierzy AK
Akcję charytatywną podjąłem przed powstaniem i pełniłem też w jego czasie, zbierając żywność, sprzęt i środki lecznicze na potrzeby szpitala. Brałem udział w odprawach. W powstaniu pełniłem posługę kapelana na Sadybie, na przyczółkach koło Siekierek i przed Wilanowem.
Asystowałem przy operacjach jako kapelan i pomocnik lekarzy dr. Sosnowskiego, dr. Uliszewskiego, dr. Zielińskiego, dr. Krotoskiego, dr. Ruszkowskiego. Codziennie odwiedzałem chorych. Poległych żołnierzy AK i AL chowałem nieraz późnym wieczorem z powodu nalotów nieprzyjaciela. W czasie powstania zostałem na odprawie mianowany majorem. Po pacyfikacji Sadyby zbieraliśmy z lekarzami rannych. Spotkany patrol zamierzał nas rozstrzelać na polu przed fortem.
Z upadkiem Sadyby, po koszmarnej nocy z 2 na 3 września 1944, na polu przed fortem, wywieziono nas rankiem do obozu w Pruszkowie.
Godzina W
Po odprawie 1 VIII 1944 o godz. 11 u komendanta Jaszczura – dr. Szczubełka – otrzymałem jako kapelan AK rozkaz stawienia się o godz. 17 w Zakładzie sióstr Marianek przy ul. Chełmskiej. Mimo ostrzału dotarłem na wyznaczone miejsce. Wszyscy byli już obecni, z dowódcą Jaszczurem na czele. Byli też lekarze dr Sosnowski, dr Uliszewski i dr Zieliński; przybywali też coraz to inni lekarze z instrumentami medycznymi w walizeczkach. Dwie sale z łóżkami były już przygotowane na szpital, jak i sala operacyjna z dużym stołem kuchennym wyszorowanym do białości. Sterylizatory do gotowania narzędzi chirurgicznych na stole obok. Duże puszki sterylne z wyjałowioną gazą do opatrunków, bandaże i narzędzia chirurgiczne
Jedne grupy AK wychodziły do akcji, inne wracały prowadząc lub niosąc rannych. Co chwila od nowych ochotników, [...]

Urodzony 8 VI 1918 r. w Rewlu (Estonia). Ukończył gimnazjum im. A. Mickiewicza w Warszawie w 1928 r., a następnie Wydział Lekarski Uniwersytetu Warszawskiego w 1935 r. Odbył roczne przeszkolenie w Centrum Wyszkolenia Sanitarnego w Warszawie.
Ożenił się w 1936 r. Miał dwoje dzieci – syna i córkę. W sierpniu 1939 r. został zmobilizowany i brał udział w kampanii wrześniowej. Po jej zakończeniu powrócił do Warszawy i kontynuował pracę w Klinice Okulistycznej w Szpitalu Dzieciątka Jezus, gdzie pracował przez cały czas okupacji niemieckiej. W latach 1943/1944 zaczęli zgłaszać się do niego do kliniki młodzi ludzie powołując się na skierowanie ich przez p. Piotrowską. Byli to żołnierze AK, których nie rejestrowano w kartotece szpitalnej.
W czasie Powstania Warszawskiego dr Guttner pozostał w klinice, która – jak zresztą cały szpital – znajdowała się pod nadzorem oddziałów ukraińskich działających w ramach armii niemieckiej. W tym czasie dr Guttner był jedynym lekarzem mężczyzną w klinice okulistycznej i tym samym stał się praktycznie jej kierownikiem. Do kliniki okulistycznej, podobnie jak i do innych klinik szpitala, dostawali się potajemnie ranni powstańcy, jak też ludność cywilna. Pewnego dnia Ukraińcy znaleźli u jednego chorego w łóżku broń. Naczelny dowódca oddziałów ukraińskich Kamiński wydał rozkaz zebrania wszystkich kierowników klinik i oddziałów, w tym też dr. Guttnera, w piwnicy domu przy ul. Nowogrodzkiej i rozstrzelania ich. Zainterweniował jednak w ostatniej chwili niemiecki szef sanitarny dr Bormann, który nadzorował Szpital Dzieciątka Jezus i wymusił u Kamińskiego anulowanie rozkazu o rozstrzelaniu lekarzy.
Po upadku powstania szpital został ewakuowany pociągiem do Tworek. Chorych rozmieszczono w prowizorycznych szpitalach na terenie Tworek, Milanówka, Podkowy Leśnej. Dr Guttner włączył się do pracy w jednym z tych szpitali. Po wojnie został adiunktem Kliniki Okulistycznej. W 1948 r. uzyskał stopień doktora medycyny. [...]

Wiesław Rott, syn Zygmunta, urodzony 14 VI 1914 r., zmarł 17 III 1974 r., ps. Owski. Absolwent gimnazjum im. St. Batorego w Lublinie (1932), aktywny harcerz. W 1938 r. ukończył Wydział Lekarski Uniwersytetu Warszawskiego, a w 1939 Szkołę Podchorążych CWSan w stopniu podporucznika.
We wrześniu 1939 r. był dowódcą kompanii sanitarnej 13. dywizji piechoty. Walczył z dywersantami w Solcu Kujawskim, a następnie doprowadził całą kompanię do Chełma, gdzie zorganizował szpital w ewakuowanych budynkach III Szpitala Okręgowego. Walczył z wojskami sowieckimi pod Tyszowcami k. Zamościa. Odprowadził transport 139 rannych do Chełma.
Członek ZWZ i AK. Początkowo zastępca dr. Jana Madeya (Lech), komendanta grupy sanitarnej Bazy Lotniczej Łużyce, a następnie komendant szpitala polowego tej jednostki. Nadzorował organizację i wyposażenie szpitala zakonspirowanego na czas Powstania Warszawskiego na Okęciu przy ul. Bandurskiego 24. Po nieudanej próbie zdobycia lotniska na Okęciu przez jednostki 7 p.p. Garłuch i BL Łużyce odwołał akcję i dał rozkaz rozwiązania i ewakuacji szpitala polowego oraz zabezpieczenia jego wyposażenia. Walczył w Kampinosie do końca Powstania Warszawskiego. Kierował ambulatorium przy Dywizjonie Kawalerii Grupy Kampinos AK (27 Pułk Ułanów). Uczestnik bitew pod Baranowem i Jaktorowem. Awansowany do stopnia kapitana za męstwo w czasie powstania .
Prowadził akcję ekshumacji grobów osób poległych w Powstaniu Warszawskim na cmentarz Powązkowski.
Po wojnie powołany do pracy w MON. Był zastępcą Komendanta Służby Zdrowia, a następnie kierownikiem Studium Wojskowego na Uniwersytecie Warszawskim oraz Akademii Medycznej. Zrobił specjalizację z pediatrii. W 1954 r. przeniesiony na emeryturę w stopniu ppłk. Pracował następnie w cywilnej służbie Sanepidu w Warszawie.
Odznaczony: Krzyżem Virtuti Militari klasy V, dwukrotnie Krzyżem Walecznych, Warszawskim Krzyżem Powstańczym, Krzyżem AK.
opr. Anna Kłobukowska-Dyrlacz