WSPOMNIENIA Z UDZIAŁU W POWSTANIU WARSZAWSKIM
1944 R
Minęło już 57 lat od tych pamiętnych, tragicznych dni. Życie pędzi z coraz to większą szybkością, której bynajmniej nie wstrzymuje fakt, że jestem już od jedenastu lat emerytką zatrudnioną tylko w połowie wymiaru czasu. Warunki życiowe zmienione ograniczeniami ekonomicznymi, spadek sił fizycznych, pamięć wyraźnie słabsza, obrazy z lat dawnych bledną, płowieją, wypadają lub zmieniają siłę wyrazu. Powstaje przeto bardzo smutne przekonanie, że wspomnienia z lat tak odległych stają się niedokładne, przez to mało prawdziwe. Być może są zbyt przekoloryzowane lub może o wiele bardziej wiarygodne od tych, które są odtwarzane na podstawie notatek pisanych na żywo, tj. spisanych na gorąco w czasie powstania. Na to jednak nie miałam czasu ani warunków. A jednak może warto ocalić od zapomnienia nawet te wrażenia bardzo odległe, choćby stanowiły tylko strzępy ówczesnej rzeczywistości…
W 1944 r. byłam dwudziestoczteroletnią warszawianką, po dwóch latach studiów uniwersyteckich na dwóch wydziałach: prawnym i lekarskim (1937-1939). W czasach okupacji niemieckiej kontynuowałam studia lekarskie na wydziale lekarskim tajnego Uniwersytetu Warszawskiego, po uprzednim zaliczeniu (1941-1942) programu Prywatnej Szkoły dla Pomocniczego Personelu Medycznego, zorganizowanej przez docenta dr. Jana Zaorskiego. W czasie tajnych studiów byłam zatrudniona jako fasowaczka, tzw. pracownik III stołu, w prywatnej aptece mgr. farmacji Michała Albrechta, który zapewniał mi posiadanie karty pracy, tolerując dowolny czas pracy, co umożliwiało studia. Wiosną 1944 r. zostałam zmobilizowana przez moją starszą koleżankę z gimnazjum im. Leonii Rudzkiej w Warszawie, dr. Zofię Bratkowską, ps. Dr Barbara, znaną po wojnie pod nazwiskiem męża jako dr Zofia Szklarska.
Zostałam zaliczona jako ochotnik do służby w Armii Krajowej, studentka medycyny, powołana do pracy lekarza w przygotowywanych placówkach służby zdrowia organizowanych przez Armię Krajową na wypadek wybuchu Powstania Warszawskiego. Losy moje w końcowym okresie II wojny [...]

WSPOMNIENIA WOJENNE

Już jako uczennica gimnazjum, a potem studentka medycyny w Szkole Sanitarnej doc. Jana Zaorskiego byłam skierowana do Szpitala Przemienienia Pańskiego na Pradze, gdzie uczono nas zakładania opatrunków i udzielania pierwszej pomocy rannym. Trzeba było poznać również konstrukcję broni i sposób jej używania.
Przenosiłam również tajne papiery. Był to 1942 r. W momencie wybuchu powstania byłam skierowana wraz z moją siostrą i kilkoma dziewczętami na punkt sanitarny przy ulicy Grochowskiej. Powstanie na Pradze stopniowo wygasało. Powrót z punktu sanitarnego był bardzo niebezpieczny – przez cały czas pod ostrzałem. Szczególnie koło Dworca Wileńskiego świstały liczne kule nad moją głową. Dziwne, że udało mi się przejść pod tą okropną strzelaniną. Wkoło leżały trupy ludzkie. Przez cały czas modliłam się odmawiając „Pod Twoją obronę”.
Moja siostra została postrzelona przez Niemców w lewą kończynę górną bardzo blisko serca. Jej transport był trudny i musiała zostać w prywatnym mieszkaniu, ale groziło jej zakażenie z powodu braku leków. Rannych było wielu. Zmusiło to lekarzy do zorganizowania szpitala na terenie szkoły przy ulicy Kowelskiej 1, pod opieką chirurga dr. Mieczysława Pyżakowskiego, dr. Stanisława Rybickiego i dr. Mieczysława Galeckiego. Pomagali nam również ludzie cywilni w charakterze noszowych, pielęgniarzy i służb technicznych. Robiliśmy wiele opatrunków rannym.
W sali na pierwszym piętrze, przystosowanej do wykonywania w niej zabiegów chirurgicznych, wykonywano trudne operacje, często pod ostrzałem artyleryjskim, z koniecznością przerywania zabiegu, bo wpadały pociski. Często gasło światło. Na sali operował dr Pyżakowski, a często instrumentariuszką była Elżbieta Skarżyńska, stażystka-studentka z wydziału lekarskiego podziemnego Uniwersytetu Warszawskiego. Była osobą bardzo wątłą, tym bardziej zagrożoną trudnymi warunkami, jakie panowały w szpitalu wojennym. Zachorowała w krótkim czasie na gruźlicę płuc. Z ledwością ją uratowano. Kilka lat temu zmarła na nowotwór przewodu pokarmowego. Pamiętam młodego podporucznika, który był dwa razy [...]

OKUPACJA, POWSTANIE WARSZAWSKIE I PO WOJNIE
Lato 1939 r. było wyjątkowo upalne. Spędzaliśmy je w sześcioro (rodzeństwo cioteczne) w majątku mojej babci i było nam bardzo wesoło. Bawiliśmy się, jeździliśmy konno, pływaliśmy. Byłam wtedy wesołą, lubiącą tańczyć i bawić się, szczęśliwą dziewczyną. Moja babcia, wspaniała polska dama, powiedziała: „Ale wy macie życie. Za mojego dzieciństwa dziewczęta i młode kobiety zajmowały się jedynie darciem szarpi dla powstańców 63. roku, gdyż wszyscy wasi dziadkowie byli w powstaniu. Nie bawiły się tak jak wy.”
Uśmiechnęłam się i powiedziałam: „Babciu, nie wiadomo, co nas jeszcze spotka.” Moja babcia machnęła tylko ręką. I stało się. We wrześniu wybuchła wojna i mój świat przestał istnieć.
Mieszkałam przy ul. Wspólnej 11. Na parterze mieszkał lekarz, do którego zgłosiłam się i pracowałam z nim razem w Szpitalu św. Łazarza przez całe dnie września 1939 r. Zetknęłam się wtedy pierwszy raz z chorobą, rannymi i śmiercią. Z września 1939 r. zapamiętałam dokładnie ochrypły głos prezydenta Warszawy, Stefana Starzyńskiego, który dodawał nam otuchy. Był moim dalekim krewnym, z czego jestem bardzo dumna.
Pamiętam chwilę, gdy Niemcy weszli do Warszawy i wjeżdżali na Uniwersytet, a ja stałam przed bramą na Krakowskim Przedmieściu. Byłam taka wściekła i zrozpaczona, że gotowa byłam rzucić się na nich z gołymi pięściami. Byłam wtedy studentką I roku fizyki.
W czasie okupacji, aby mieć ausweiss i nie być wywiezioną na roboty do Niemiec, pracowałam w polskiej fabryce, Instytucie Fermentacyjnym przy Krakowskim Przedmieściu.
Po zakończeniu pracy w Szpitalu św. Łazarza byłam, z ramienia PCK, opiekunką rannych żołnierzy w Szpitalu Ujazdowskim. Początkowo w oddziale IV b chirurgii plastycznej. Ordynatorem był doc. Michałek-Grodzki. Był tam też dr Lipski, pielęgniarka oddziałowa i instrumentariuszka Trybianka. Leżeli tam oficerowie i żołnierze z różnych stron Polski. Przechodzili oni [...]

Urodzona 1 II 1921 r. Wychowana w mieszczańskiej rodzinie warszawskiej, w duchu patriotycznym. Skromna, cicha, wierna Kościołowi, nie narzucała swoich poglądów. Harcerka, absolwentka liceum im. N. Żmichowskiej.
Na przełomie lat 1939/1940 związała się z ideowo-wychowawczą organizacją Pet, zapewne za sprawą Zofii Krassowskiej (Zosi Dużej). W ramach tego stowarzyszenia uczestniczyła w tajnych kursach sanitarnych. Zainteresowana służbą chorym, szanująca godność cierpiącego człowieka, skorzystała z możliwości studiowania medycyny. We wrześniu 1941 r. wstąpiła do Prywatnej Szkoły dla Pomocniczego Personelu Sanitarnego doc. dr. Jana Zaorskiego, w Warszawie. Wyróżniała się pilnością, starannością i nie z przypadku związała się z koleżankami bliskimi jej ideowo: Ewą Stefanowską, Lidką Daniszewską, Irką Kołodziejską.
Po włączeniu Petu do wojskowej organizacji podziemnej znalazła się w Grupach Szturmowych, w Oddziale Specjalnym Jerzy, podległym Kierownictwu Dywersji Komendy Głównej Armii Krajowej. Funkcje sanitarne łączyła ze służbą łączności: była także łączniczką Oddziału Specjalnego Jerzy. Z jej rekomendacji w tej jednostce znalazły się również wspomniane koleżanki. Zdziwione były, kiedy w tej podziemnej organizacji spotkały kilku kolegów ze Szkoły Zaorskiego.
Aleksandra Grzeszczakówna brała aktywny udział w akcjach dywersyjnych, m. in w akcji zwanej „Taśmą”zorganizowanej przeciw strażnicom wroga na granicy Rzeszy i Generalnego Gubernatorstwa. Granica przebiegała wówczas kilka km za Wyszkowem. Atak na wieś Sieczychy nastąpił 20 sierpnia 1943 r. Zginął wtedy Tadeusz Zawadzki Zośka, zastępca dowódcy OS Jerzy, hm. Ryszarda Białousa. Pierwszego września oddział ten uległ przemianie. Sformowano batalion, który przyjął wojenne zawołanie Zośka. Oleńka Grzeszczakówna wraz z Irką Kołodziejską pełniły przy nim obowiązki sanitariuszek i łączniczek. Jako drużynowa grupy dziewcząt w kompanii Rudy batalionu Zośka, podlegała bezpośrednio Zofii Krassowskiej, dowódcy żeńskiego plutonu sanitariuszek i łączniczek przy tym batalionie.
W styczniu 1944 r. przenosiła materiały szkoleniowe na kurs wielkiej dywersji. Na Placu Narutowicza została aresztowana, po czym poddana bardzo ciężkiemu śledztwu [...]