Prof. Stanisław Przyłęcki, wykładowca chemii w Szkole Zaorskiego (1941)

Prof. Stanisław Przyłęcki, wykładowca chemii w Szkole Zaorskiego (1941)

Urodził się 29 sierpnia 1891 r. w Radomiu, w rodzinie lekarskiej. Był synem Włodzimierza i Franciszki z domu Kalisz. Po ukończeniu nauki w Miejskiej Szkole Handlowej w Radomiu rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, ale pod koniec października

1909 r. przeniósł się na Wydział Matematyczno-Przyrodniczy Uniwersytetu w Halle-Wittenberg, a w 1910 r. na taki sam wydział Uniwersytetu w Genewie. Tam do 1914 r. studiował m.in. zoologię pod kierunkiem prof. Emila Yunga (Junga) i fizjologię roślin u prof. Roberta Chadota..

Stopień doktora fizjologii otrzymał na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie na podstawie pracy pt. „Wydalanie związków azotowych przez żaby”. W 1921 r. jako stypendysta rządu francuskiego studiował w Paryżu i Strasburgu, gdzie w tamtejszym Instytucie Fizjologii Ogólnej Wydziału Przyrodniczego prowadził badania doświadczalne w zakresie fizjologii, m.in. narządu trawienia.

W 1923 r. po powrocie do kraju habilitował się na Uniwersytecie Warszawskim na podstawie rozprawy pt. „Wymiana soli i wody u płazów”. W dniu 1 maja 1924 r. został mianowany profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem Zakładu Fizjologii Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Poznańskiego; w październiku 1925 r. otrzymał tytuł profesora zwyczajnego. Następnie przeniósł się do Warszawy, by objąć stanowisko kierownika Katedry Fizjologii i Chemii Fizjologicznej Wydziału Weterynaryjnego UW. 1 listopada 1928 r. objął też Katedrę i Zakład Chemii Fizjologicznej Wydziału Lekarskiego UW, którą kierował do wybuchu wojny w 1939 r. W 1929 r. rozpoczął rozbudowę Zakładu Chemii Fizjologicznej. Do 1936 r. przewodniczył Komisji Budowy Zakładu Chemii Lekarskiej.

We wrześniu 1939 r. objął urząd dziekana Wydziału Lekarskiego UW.

W czasie okupacji niemieckiej w jego Zakładzie przy ul. Krakowskie Przedmieście 26/28 w okresie od marca 1941 do lutego 1943 r. działała Prywatna Szkoła Zawodowa dla Pomocniczego Personelu Sanitarnego doc. Jana Zaorskiego, w której prof. Przyłęcki  prowadził ćwiczenia i wykłady z chemii fizjologicznej. W tym samym czasie na tajnych kompletach Wydziału Lekarskiego UW wykładał chemię nieorganiczną i organiczną. Ponadto przy II Klinice Chorób Wewnętrznych (ul. Nowogrodzka 59), kierowanej wówczas przez prof. Witolda Orłowskiego, zorganizował pracownię biochemiczną. Tam też prowadził kursy z chemii i biochemii dla lekarzy internistów.

            Współpracował z Kazimierzem Białaszewiczem, Franciszkiem Czubalskim i Stanisławem Kopciem. Wykształcił wielu biochemików, takich jak: Antoni Dmochowski, Bronisław Filipowicz, Stefan Nyrek, Ernest Sym, Wiesław Tysarowski, Wacław Giedroyć, Piotr Wierzchowski i Bronisław Zawadzki. Prowadził badania w dziedzinie chemii białek, wirusów i enzymów. Opublikował około 80 prac naukowych w licznych czasopismach naukowych, m.in. w sprawozdaniach Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.

    Był członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności, Towarzystwa Naukowego Warszawskiego oraz zagranicznych towarzystw naukowych. W 1938 r. otrzymał francuski Krzyż Oficerski Orderu Legii Honorowej.

            Zginął 5 sierpnia 1944 r., zamordowany przez gestapo, w alei Szucha, wraz z synem Wojciechem i grupą mężczyzn zabranych z domu przy ul. Marszałkowskiej 35.

       Na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, w kwaterze 62., znajduje się symboliczna mogiła zamordowanych przez Niemców polskich chemików. Figuruje tam nazwisko prof. Stanisława Przyłęckiego.

Piśmiennictwo

  1. Jan Bohdan Gliński, Przyłęcki Stanisław Jan (1891-1944).W: ”Słownik biograficzny lekarzy i farmaceutów ofiar drugiej wojny światowej”, T.1, Warszawa 1977, s. 340-341.
  2. Rocznik lekarski Rzeczypospolitej Polskiej za rok 1938. Rok III, Warszawa 1938, s. 739.
  3. Andrzej Śródka, Przyłęcki Stanisław Jan (1891-1944), W : „ Słownik biograficzny polskich nauk medycznych XX wieku”, T. I, z. 1, Warszawa 1991, s. 67-69.
  4. Uniwersytet Warszawski w latach wojny i okupacji. Kronika 1939/40 – 1944/45. Oprac. dr Tadeusz Manteuffel, Warszawa 1948, s. 23-30.

Oprac. A. Zaorski