W Powstaniu:

Stare Miasto, szpital polowy przy Miodowej 10, szpital polowy w klasztorze sióstr Sakramentek, szpital batalionu przy ulicy Kilińskiego 3/5, szpital przy Hożej 8, następnie przy Piusa XI 24.

Urodziła się 10 V 1929 w Gostyniu  Wielkopolskim. Oboje rodzice należeli do ziemiaństwa wielkopolskiego. Ojciec, Zygmunt Psarski, z wykształcenia chemik, był dyrektorem cukrowni w Gostyniu. Podpułkownik Wojska Polskiego, uczestnik Powstania Śląskiego, kawaler Krzyża Virtuti Militari za wojnę przeciw Rosji sowieckiej w 1920, członek Armii Krajowej w II wojnie światowej. Matka, Władysława z Karśnickich, również żołnierz AK, uczestniczka Powstania Warszawskiego

Maria była najmłodsza z czworga rodzeństwa. Tak ona, jak siostra i bracia – Jadwiga, Andrzej i Stanisław – wszyscy należeli do AK, wszyscy byli żołnierzami batalionu Gustaw i uczestniczyli w powstaniu. Stanisław poległ na Starówce 30 sierpnia 1944.

Maria rozpoczęła naukę w Gostyniu. Później, gdy losy wojny zmusiły rodzinę do przeniesienia się do Warszawy. ukończyła tu szkołę powszechną i na tajnych kompletach – dwie klasy gimnazjum. Po zakończeniu wojny podjęła ponownie naukę w Gostyniu i tu w 1946 r. uzyskała maturę.

Zaangażowanie patriotyczne całej rodziny sprawiło, że Maria już jako dwunastolatka wstąpiła do tajnego Harcerstwa Polskiego; w jego ramach przeszła szkolenie sanitarne i w 1944 r. została włączona do komp. Harcerskiej batalionu Gustaw AK jako sanitariuszka, z pseudonimem Mariola. W pierwszych dniach powstania znalazła się wraz ze swoim patrolem na terenie zajętym przez Niemców na ul. Trębackiej. Wkrótce jednak dziewczętom udało się przy pomocy kolegów z Harcerskiej, której czujki przedostały się na Trębacką, wydostać stamtąd i przejść na Stare Miasto. Przez kilka dni pracowały w szpitalu polowym przy Miodowej 10, ale już 10 sierpnia połączyły się ze swoim oddziałem i odtąd opiekowały się rannymi batalionu Gustaw. W nocy z 12 na 13 sierpnia pomagały w ewakuacji rannych ze szpitala polowego w klasztorze sióstr Sakramentek i potem pracowały w szpitalu batalionu przy ulicy Kilińskiego 3/5 pod komendą dr. Tadeusza Pogórskiego –  Morwy. Mariola została lekko kontuzjowana podczas wybuchu czołgu-pułapki 13 sierpnia, ale nie przeszkodziło to jej w pracy. Energiczna, pogodna i uśmiechnięta, pełna uroku piętnastoletnia sanitariuszka umiała wnieść trochę radości i wesołości w ciężkie dla rannych dni bezsilności i bólu.

Przed upadkiem Starówki, w nocy z 31 sierpnia na 1 września przeszła z sanitariatem i rannymi kanałami do Śródmieścia, spotkała tu pracującą jako sanitariuszka w szpitalu przy ul. Kopernika 43 siostrę i podjęła pracę w szpitaliku przy Hożej 8, następnie przy Piusa XI 24, nadal pod komendą dr. Morwy. Warszawę opuściła razem z siostrą dopiero 12 października wraz z patrolem sanitarnym Ewy-Marii Orlikowskiej (również z komp. Harcerskiej). Dziewczętom udało się uniknąć pobytu w Dulagu w Pruszkowie i odnaleźć rodziny.

Studia medyczne Mariola rozpoczęła w wieku 17 lat, na Uniwersytecie Poznańskim w 1946 r. Niewątpliwie do wyboru tej drogi życia przyczyniły się – jak u wielu młodziutkich sanitariuszek – przeżycia z okresu powstania. Studia ukończyła w 1952 r. Bezpośrednio potem rozpoczęła pracę w otwartym lecznictwie pediatrycznym. Od 1955 r. była wolontariuszką w Klinice Chorób Dzieci; w grudniu 1956 otrzymała etat asystencki w nowo powstałej II Klinice Chorób Dzieci. W 1958 uzyskała I stopień specjalizacji z pediatrii, w 1961 – II stopień. W 1960 została doktorem nauk medycznych.

W 1966 jako stypendystka rządu belgijskiego odbyła półroczny staż naukowy w Klinice Pediatrycznej Uniwersytetu w Ličge pod kierunkiem prof. Lambrechta. W 1971 przedstawiła pracę habilitacyjną. W 1971 Rada Naukowa Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu w Poznaniu nadała jej stopień doktora habilitowanego. 1 VIII 1972 otrzymała stopień docenta i została ordynatorem Izolacyjnego Oddziału Zakaźnego w II Klinice Chorób Dzieci.

W latach 1980–1982 była kierownikiem Zakładu Propedeutyki Pediatrii Instytutu Pediatrii. Od 1 X 1982 została kierownikiem nowo utworzonej w Instytucie Pediatrii Kliniki Obserwacyjno-Zakaźnej, którą prowadziła do końca życia. W styczniu 1983 otrzymała tytuł profesora nadzwyczajnego i w marcu 1983 objęła stanowisko profesora Akademii Medycznej w Poznaniu.

Dorobek naukowy prof. Marii Chmielowej obejmuje ponad 100 publikacji.

W latach 1981–1984 w pierwszych wolnych wyborach władz Uczelni powierzono jej stanowisko prodziekana Wydziału Lekarskiego do Spraw Studenckich. W 1984–1987 wybrano ją na stanowisko prorektora ds. dydaktyki i wychowania AM w Poznaniu.

Prof. Chmielowa działała aktywnie w „Solidarności” lekarskiej, pomagała i w miarę możności chroniła studentów w okresie stanu wojennego.

Pracę naukową łączyła ze społeczną i dydaktyczno-wychowawczą. Prowadziła seminaria i wykłady, była promotorem kilku doktoratów.

W 1977 otrzymała zespołową nagrodę naukową II stopnia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej; wielokrotnie otrzymywała nagrody rektora Poznańskiej AM. Przez kilka kadencji należała do Zarządu Poznańskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego; przewodniczyła Sekcji Chorób Zakaźnych. W 1989 została wybrana w skład Naczelnego Sądu Lekarskiego. Z jej inicjatywy otwarto kaplicę w Państwowym Szpitalu Klinicznym w Poznaniu i zawieszono krzyże w salach.

Mąż prof. Chmielowej – prof. Józef Chmiel był absolwentem medycyny i biochemii. Mieli troje dzieci – Marię, polonistkę, Krzysztofa inżyniera elektryka i Magdalenę, która poszła w ślady matki, ukończyła studia medyczne i pracuje na tym samym oddziale kliniki chorób dzieci, na którym ongiś pracowała prof. Maria Chmielowa.

Zmarła 19 IV 1991. W uroczystym pogrzebie, prowadzonym przez metropolitę poznańskiego, arcybiskupa Jerzego Strobę,  honorową wartę przy trumnie pełnili żołnierze Kompanii Honorowej WP, uczestniczyła również delegacja byłych żołnierzy batalionu Gustaw AK ze sztandarem środowiska.

opr. Ewa Orlikowska-Krasnowolska

Źródło

Pamiętnik Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego – Powstanie Warszawskie i medycyna, wydanie II, Warszawa 2003 r.